Odwiedza nas 17 gości oraz 0 użytkowników.

FRAZEOLOGIZMY MITOLOGICZNE

Mitologię można uznać za  jedno z najbogatszych i najbardziej wpływowych inspiracji artystycznych w dziejach  ludzkości. Jest ona wypełniona wieloma mitami o bogach, herosach, człowieku, świecie oraz wszystkim, co nas otacza. O tym, że ma ona ogromny wpływ na naszą kulturę, świadczy liczny zbiór przysłów i sentencji mających związek z mitologią grecką.

Obecność frazeologizmów i przysłów wywodzących się z mitologii jest tak powszechna w języku polskim, że często nawet nie zdajemy sobie sprawy z ich starożytnej genezy. Przywykliśmy do słownictwa mitologicznego i nawet jeśli nie znamy antycznych przekazów, rozumiemy ich znaczenie i potrafimy wychwycić ich sens.

Niniejsze zestawienie prezentuje zjawisko wpływu  mitologii na słownictwo oraz frazeologię języka polskiego.

Związek frazeologiczny Znaczenie w mitologii Obecne znaczenie
Róg obfitości Róg mitycznej kozy Almatei, której mlekiem został wykarmiony Zeus. Młody bóg pobłogosławił róg, który od tej pory napełniał się wszystkim, czego zapragnął ten, kto go posiadał. symbol bogactwa, niewyczerpanych zasobów
Puszka Pandory Z mitu o Pandorze. Gdy bogowie zesłali na ziemię Pandorę, pierwszą kobietę, wyposażyli ją w tajemniczy pojemnik, który zabronili otwierać. Pandora nie posłuchała nakazu i namówiła męża do otwarcia puszki, w której  ukryte były wszystkie nieszczęścia i choroby. spotęgowane zło, nieszczęście, przykra i nagła niespodzianka
Nić Ariadny Z mitu o Tezeuszu, kiedy nić zakochanej w bohaterze bogini pomogła bohaterowi wydostać się z labiryntu. nić przewodnia, sposób wybrnięcia z zawikłanej sytuacji
Jabłko niezgody Od jabłka z napisem dla najpiękniejszej, które bogini niezgody Eris rzuciła między Afrodytę, Herę i Atenę. O rozstrzygnięcie sporu poproszono Parysa, który w zamian za obietnicę otrzymania za małżonkę najpiękniejszej kobiety, Heleny - oddał je Afrodycie. źródło konfliktów, wojen, sporów
Ikarowy lot Wyrażenie wywodzi się z mitu o Dedalu i Ikarze. Ikar podczas lotu na skrzydłach z wosku i piór wzbił się za wysoko, słońce roztopiło wosk i bohater zginął w morzu. oznacza młodzieńcze marzenia i ideały, których nie można  zrealizować ze względu na twarde prawa rzeczywistości
Przeciąć węzeł gordyjski Od węzła u rydwanu w mieście Gordion (stolicy Frygii), którego rozwiązanie miało dawać panowanie w całej Azji Mniejszej. Aleksander Wielki rozciął węzeł mieczem w 334 p.n.e. rozstrzygnąć skomplikowaną sprawę w sposób radykalny, śmiały, stanowczy, prosty
Czapka niewidka Szyszak Hadesa, czyniący go niewidzialnym osoba, która umie zniknąć lub stać się niewidzialna w tłumie
Chimeryczny charakter Od Chimery, potwora, łączącego cechy lwa, kozy i węża. kapryśny, dziwaczny, nieprzewidywalny charakter
Woda letejska Od Lete, rzeki zapomnienia w Hadesie, po napiciu się wody z tej rzeki dusza ludzka zapominała o przebytym ziemskim życiu.

woda dająca zapomnienie;

letarg– stan uśpienia, pozorna śmierć

Pępek świata Według wierzeń greckich świątynia w Delfach; miała być ośrodkiem, pępkiem świata. najważniejsza osoba, rzecz, wydarzenie, miejsce
Pięta Achillesa Achilles jako niemowlę był kąpany w wodach Styksu, aby zyskać nieśmiertelność. Matka Tetyda trzymała chłopca za piętę, w którą Achilles został ugodzony strzałą Parysa i zginął. czyjaś słaba strona
Pyrrusowe zwycięstwo Od imienia króla Epiru, Pyrrosa. który zwyciężając Rzymian pod Asculum w 279 p.n.e. poniósł ogromne straty w ludziach i materii. zwycięstwo osiągnięte nadmiernym kosztem
Pole Elizejskie Miejsce biesiad w krainie wiecznej szczęśliwości. raj; kraina wiecznego szczęścia
Męki Tantala Kara, jaka spotkała króla, który zaprosiwszy bogów na ucztę zaserwował im potrawę sporządzoną z ciała własnego syna. Uwięziony w Tartarze cierpiał głód i pragnienie. straszliwe cierpieniawynikające z dręczącego pożądania rzeczy znajdujących się blisko i w obfitości lecz niedostępnych
Paniczny strach Takie uczucia wzbudzał w ludziach koszmarnie brzydki  bóg pasterzy – Pan, kiedy przerywano mu sen. niepohamowany, nagły, często nieuzasadniony strach, przerażenie
Powrót do Itaki Od wieloletniej podróży Odysa, bohatera „Odysei” do rodzinnej Itaki. szczęśliwy powrót do domu, ojczyzny, naznaczony przygodami
Wierna jak Penelopa Penelopa, żona Odyseusza, czekała wiernie na jego powrót dwadzieścia lat. czekać bardzo długo na powrót ukochanej osoby
Olimpijski spokój W czasie starożytnych igrzysk przerywano walki i wojny. powaga, panowanie nad emocjami
Wyprawa po złote runo Po złote runo baranka boskiego pochodzenia postanowił wyruszyć Jazon. Zorganizował drużynę (Argonauci) i z pomocą Medei zdobył je. wyprawa po bardzo drogi skarb
Wstąpić na Parnas Górę Parnas uważano za siedzibę poezji i muzyki. osiągnąć sukces, np. literacki
Stajnia Augiasza Oczyszczenie stajni nieuprzątanej przez 30 lat było jedną z 12 prac Heraklesa. sprawa zaniedbana, zapuszczona,  którą trzeba nadludzkim wysiłkiem doprowadzić do porządku
Syzyfowa praca Od Syzyfa, założyciela i króla miasta Korynt. Za swe liczne przewinienia, po śmierci, Syzyf toczył na szczyt góry Tartaru ciężki głaz, który ciągle spadał. praca wymagająca ustawicznych i często bezskutecznych wysiłków, trud ciężki i bezcelowy
Strzały Erosa Strzały przeszywające serca, rozbudzające różne uczucia. Eros strzelał z łuku strzałami miłości. Osoba trafiona zakochiwała się. być ugodzonym strzałą Erosa - zakochać się
Koń trojański Od drewnianego konia, którego w dziesiątym roku wojny przyjęli Trojanie od Greków, w rzeźbie było wojsko greckie, podstęp Greków zadecydował o ich zwycięstwie i losach Troi. zdobycz przynosząca zgubę, złowrogi podarunek
Drakońskie prawa Od imienia prawodawcy ateńskiego Drakona, którego ustawy (ok. 621 p.n.e.) wymierzały wyjątkowe surowe kary. kary, przepisy, zarządzenia – surowe, bezwzględne, ostre, okrutne
Tytaniczna praca Od nazwy bardzo potężnego pokolenia bogów, zepchniętego do Tartaru. wysiłek olbrzymi, kolosalny, gigantyczny
Ośle uszy Midas był  sędzią w zawodach muzycznych między Apollem i Marsjaszem (lub Panem). Ponieważ uznał, iż to Marsjasz grał piękniej, bóg ukarał go oślimi uszami. symbol głupoty
Prometejska postawa Prometeusz -mądry tytan; który podarował ludziom ogień, ukarany przez Zeusa przykuciem do skał Kaukazu, gdzie cierpiał straszliwe męki. postawa pełna poświęcenia dla innych ludzi; altruizm
Dosiąść  Pegaza Skrzydlaty koń Zeusa;od uderzenia jego kopyta miało wytrysnąć Źródło Hipokrene, z którego woda dawała natchnienie poetom doznać natchnienia, próbować sił w poezji, pisać wiersze

 

Żródła:

http://www.starozytnosc.info/mitologia-grecka-rzymska/frazeologizmy-mitologiczne

http://ns2.primus.com.pl/gim/galeria/udir_1/konkursstrony/2007/Mitologia_Anna_Tokarczuk/pzm.html

mitologia.klp.pl/a-7281.html

                                                       Opracowanie: Koło polonistyczne pod opieką J. Kubickiej

Przejdź do góry
Our website is protected by DMC Firewall!